Extensible Messaging and Presence Protocol (XMPP, oorspronkelijk Jabber genoemd) is een open communicatieprotocol ontworpen voor instant messaging (IM), aanwezigheidsinformatie en onderhoud van contactlijsten. Het is gebaseerd op XML (Extensible Markup Language) en maakt de bijna realtime uitwisseling van gestructureerde gegevens tussen twee of meer netwerkentiteiten mogelijk. Het protocol is ontworpen om uitbreidbaar te zijn en biedt een groot aantal toepassingen die verder gaan dan traditionele IM in het bredere domein van berichtgeoriënteerde middleware, waaronder signalering voor VoIP, video, bestandsoverdracht, gaming en andere toepassingen.